Bài 7: FOMO và FUD
1. Giải mã sinh học: Tại sao chúng ta lại hành động dại dột?
-
Thấu cảm tâm lý: Bắt đầu bằng việc khẳng định: Việc bị cuốn theo thị trường không phải vì anh/chị kém thông minh, mà vì não bộ con người được lập trình như vậy từ thời tiền sử.
-
Bản năng bầy đàn: Tổ tiên chúng ta sinh tồn bằng cách đi theo bầy. Tách khỏi đám đông đồng nghĩa với cái chết. Do đó, khi thấy tất cả mọi người cùng làm một việc (mua cổ phiếu, mua đất), não bộ tiết ra dopamine tạo cảm giác an toàn nếu làm theo, và tiết ra cortisol (hormone căng thẳng) nếu đứng ngoài. Đầu tư thành công là một hành trình đi ngược lại cấu tạo sinh học của chính mình.
2. Quái vật FOMO (Fear Of Missing Out – Sợ lỡ cơ hội)
-
Định nghĩa: Là cảm giác bồn chồn, nóng ruột khi thấy người khác kiếm được tiền dễ dàng. Nó thường xuất hiện ở đỉnh của chu kỳ hưng phấn (Bài 4).
-
Case Study Thực tế (Góc khuất mạng xã hội): * Bề nổi: Cuối năm 2021, mở Facebook ra là thấy bạn bè khoe nhân đôi tài khoản, các “chuyên gia” mới nổi khoe mua xe Mercedes, tậu nhà nhờ đánh một mã coin rác hay cổ phiếu bơm thổi. Cảm giác lúc đó của người cầm tiền mặt là: “Mình đang bị bỏ lại phía sau, mình là kẻ thất bại”.
-
Sự thật trong nghề: Bề ngoài họ khoe lãi, nhưng đằng sau đó, những chuyên gia tư vấn như chúng tôi liên tục nhận được các cuộc gọi xin tư vấn… cầm cố nhà cửa, vay margin tối đa để “đánh một mẻ lớn”. Họ mua đuổi bằng mọi giá ở vùng đỉnh vì ảo tưởng thị trường sẽ lên mãi. Và khi bong bóng vỡ, mạng xã hội im bặt, chỉ còn lại những khoản nợ ngân hàng và gia đình ly tán.
-
-
Liều thuốc giải: Khi anh/chị cảm thấy quá hưng phấn và muốn “All-in”, hãy tự hỏi: “Mình đang mua vì tài sản này tốt, hay vì mình sợ thằng bạn thân kiếm được nhiều tiền hơn mình?”.
3. Quái vật FUD (Fear, Uncertainty, Doubt – Sợ hãi, Bất định, Hoài nghi)
-
Định nghĩa: Là bóng đen tâm lý bao trùm khi thị trường sụp đổ. Mở mắt ra là tin xấu, chuyên gia vĩ mô dự báo tận thế. Nó thường xuất hiện ở đáy của chu kỳ.
-
Case Study Thực tế (Bi kịch của sự hoảng loạn):
-
Bề nổi: Cuối 2022, tin tức bắt bớ, ngân hàng phá sản ngập tràn. Các diễn đàn hô hào “thị trường về đồ đá”, “chứng khoán là lừa đảo”.
-
Sự thật trong nghề: Đây là lúc đau xót nhất. Rất nhiều khách hàng gồng lỗ từ đỉnh, chịu đựng suốt 1 năm, nhưng đến đúng lúc tài sản giảm xuống mức rẻ mạt (dưới giá trị thực rất nhiều), họ lại bị FUD đánh gục. Họ gọi điện yêu cầu: “Bán sạch cho anh/chị, rút tiền về, lỗ 70% cũng bán, anh/chị không chịu nổi nữa rồi”. Họ ném đi những tài sản cốt lõi giá trị ngay trước ngưỡng cửa phục hồi.
-
-
Liều thuốc giải: FUD là kẻ cắp chuyên nghiệp nhất. Nó đánh cắp tài sản của anh/chị ở mức giá rẻ mạt để chuyển sang tay những nhà đầu tư sành sỏi.
4. Axis Strategy: Chiếc màng lọc tâm lý
-
Nhắc lại Bài 6: Tại sao chiến lược Trục (Axis) lại cứu mạng nhà đầu tư?
-
Vì nó tước bỏ quyền quyết định của cảm xúc. Khi mạng xã hội gào thét FOMO, nguyên tắc Tái cân bằng (Rebalancing) của Axis ép anh/chị phải chốt lời phần ngọn. Khi báo chí gieo rắc FUD, nguyên tắc ép anh/chị dùng tiền phòng thủ ra mua tài sản giá rẻ. Chúng ta dùng kỷ luật toán học để trói chặt con quái vật cảm xúc.