Bài 4: Quả lắc tâm lý thị trường

Chứng Khoán & Tiền Số

1. Mô hình Quả lắc: Tại sao thị trường hiếm khi “hợp lý”?

Điểm cân bằng ảo ảnh: Theo lý thuyết, giá của một tài sản (chứng khoán, crypto) nên phản ánh đúng giá trị thực của nó (đường giữa cân bằng). Nhưng trên thực tế, thị trường gần như không bao giờ đứng yên ở điểm này.
Sự dao động cực đoan: Giống như một quả lắc đồng hồ, tâm lý nhà đầu tư liên tục bị vung vẩy giữa hai thái cực:
- Thái cực Trái (Sợ hãi tột độ): Bỏ qua mọi tin tức tốt, chỉ nhìn thấy rủi ro. Tài sản bị bán tháo rẻ mạt dưới mức giá trị thực rất nhiều.
- Thái cực Phải (Hưng phấn thái quá): Bỏ qua mọi cảnh báo, chỉ nhìn thấy lợi nhuận. Mọi người tranh nhau mua đuổi, đẩy giá tài sản lên mức bong bóng phi lý.
Quy luật bất biến: Quả lắc không bao giờ vung vẩy mãi ở một bên. Khi nó chạm đến điểm cực đại của sự hưng phấn, nó tích lũy một thế năng khổng lồ để sụp đổ và văng ngược lại về phía sợ hãi với tốc độ tàn khốc.

2. Nghệ thuật quan sát: “Tôi đang đứng ở đâu?”

Đây là câu hỏi quan trọng nhất trong đầu tư. Không phải là “Ngày mai thị trường lên hay xuống?”, mà là “Đám đông ngoài kia đang nghĩ gì?”.
Nhận diện hưng phấn: Khi người lái taxi, cô bán rau cũng bàn về việc đánh mã chứng khoán nào; khi tin tức liên tục giật tít về những tỷ phú mới nổi nhờ Crypto; khi không ai tin rằng thị trường có thể giảm. Đây là lúc rủi ro đang ở mức cao nhất.
Nhận diện sợ hãi: Khi báo chí đồng loạt đưa tin “ngày tàn của chứng khoán”; khi mọi người xung quanh thề không bao giờ đụng vào đầu tư nữa; khi những tin tức vĩ mô tồi tệ nhất bủa vây. Đáng ngạc nhiên thay, đây lại là lúc rủi ro thấp nhất và cơ hội lớn nhất xuất hiện.

3. Tư duy đi ngược đám đông (Contrarian)

Học cách làm bạn với sự khó chịu. Để mua ở vùng đáy (Sợ hãi), anh/chị phải dũng cảm bước qua sự hoảng loạn của đám đông. Để bán ở vùng đỉnh (Hưng phấn), anh/chị phải chiến thắng lòng tham của chính mình khi thấy bạn bè vẫn đang chốt lời mỗi ngày.

Để học viên thấy rõ sức mạnh của quả lắc, hãy dùng sự kiện gần gũi nhất mà ai cũng từng trải qua: Đại dịch Covid-19.

Cú văng Sợ hãi (Tháng 3/2020): Khi tin tức về đợt phong tỏa toàn cầu nổ ra, quả lắc văng mạnh về cực trái. Cả thị trường hoảng loạn tột độ. Cổ phiếu của những doanh nghiệp sản xuất nhu yếu phẩm hàng đầu, nền tảng tài chính khổng lồ bị bán tháo rẻ như bèo chỉ trong 2 tuần, dù tài sản và bộ máy của họ vẫn còn nguyên đó. Người ta ném đi những viên kim cương vì nghĩ bầu trời sắp sập. (Hành động đúng: Mua vào tài sản tốt với giá chiết khấu sâu).
Cú văng Hưng phấn (Nửa cuối 2021): Các ngân hàng trung ương bơm tiền cứu trợ. Lãi suất rẻ tràn ngập. Đột nhiên, quả lắc văng mạnh sang cực phải. Mọi người ở nhà rảnh rỗi và bắt đầu FOMO. Từ chứng khoán, bất động sản đến Crypto (những đồng coin chó, mèo không có giá trị cốt lõi) cũng tăng gấp hàng trăm lần. Báo chí ca ngợi những “thiên tài đầu tư F0”. Bất chấp nền kinh tế thực đang đình trệ do dịch bệnh, giá tài sản bị đẩy lên mức hoang tưởng. (Hành động đúng: Chốt lời, thu tiền về kênh phòng vệ).
Kết cục (2022): Quả lắc văng ngược lại. Những người mua đuổi ở đỉnh hưng phấn 2021 đã phải trả giá bằng sự chia 5, chia 10 tài khoản khi dòng tiền bị rút đi.